มีธรรมชาติแห่งพุทธะ อยู่ด้วยกันทุกคน
มีโอกาสตรัสรู้ได้ทุกคน และ แจ่มแจ้งในตัวเอง
หรือการเข้าถึงพุทธะนั้น ก็ไม่จำเป็นต้อง
อาศัยรูปแบบใดๆ ทางภายนอกเลยด้วย
เซ็นชี้อีกว่า การตรัสรู้นี้ไม่จำกัดว่า
จะต้องเป็นเพศใด เป็นผู้คงแก่เรียน หรือไม่
อายุหรือวัยเท่าใด ฯลฯ
เพราะ ไม่ว่าจะเป็นใคร ต่างก็มีธรรมชาติเดิมแท้
อันบริสุทธิ์ อยู่ด้วยทุกคน เมื่อสิ่งที่มาครอบคลุม
ปกปิดถูกรื้อถอนออกไป ความสว่า่งไสว
จะปรากฎออกมาทุกคน ไม่เว้นใครเลย
เซ็นไม่เน้นเรื่อง อื่น เช่นพระเจ้ามีจริง หรือไม่
นรก-สวรรค์มีจริง หรือไม่ บุญกุศลคืออะไร ฯลฯ
เซ็นจะหลีกเลี่ยงเรื่องเหล่านี้
โดยเห็นว่า เป็นเรื่องไร้สาระ
หากแต่มุ่ง ในการทำตัวเอง ให้แจ่มแจ้ง
ในปัจจุบันขณะนั้นก็พอ ไม่ปรารถนาอะไรอื่น
โดยการถกเถียง หรือการเรียน ในเชิงปรัชญาเพ้อเจ้อ
เซ็นถือว่าไม่ใช่เรื่อง ของ เซ็น เอาเลยทีเดียว
เซ็น คือ ทางและเป็นทาง อันตรงแน่วที่นำพาเรา
ไปให้พ้นจากปัญญา ในระนาบ เหตุผลสามัญ
หมายความว่า เซ็น ไม่ใช่ เรื่องตรรก
เราไม่อาจใช้ ตรรกหรือเหตุผล ตามธรรมดา
มาจับเซ็นได้ และ เราไม่อาจอาศัยตรรก
เพื่อเข้าสู่วิมุตติ ได้อีกด้วย
เซ็นจะจัดการใน เรื่องความคิดรวบยอด
หรือที่เรียกว่า ความคิดปรุงแต่ง
คือความคิด ที่ก่อให้เกิดการจำแนก
สิ่งต่างๆออกเป็น 2 ขั้ว ต่างกัน เช่น
ดี-ชั่ว ผิด-ถูก พอใจ-ไม่พอใจ
ซึ่งเซ็นถือว่าความคิดนี้ เป็นเรื่องผูกมัดมนุษย์
ไว้ในกรง แห่งความทุกข์ และ อวิชชา
ถ้าหากทำลาย ความคิดปรุงแต่ง เหล่านี้เสียได้
จะเป็นอิสระ และ จะเห็นสิ่งต่างๆ
ตามที่เป็นจริงของมัน ไม่ใช่ผ่านแว่น แห่งตรรก
หรือผ่าน ความคิดรวบยอดต่างๆนานา
